Theatergroep Toetssteen presenteert: Dolle Mina. Wie was Dolle Mina, oftewel Wilhelmina Drucker en waar stond zij voor? Waarom staat zij minder vaak in de geschiedenisboekjes dan Aletta Jacobs, die onlangs ook een eigen musical heeft gekregen? Hoe komt het zo dat vrouwen sinds het eind van de jaren ’60 zo door deze feministe uit de eerste golf geïnspireerd werden dat zij een feministische groep en beweging naar haar noemden? En waarom is haar strijd voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen actueler dan ooit? In deze tragikomische musical zoeken vier actrices antwoorden op deze vragen. Een indrukwekkend theaterstuk dat je gewoon móet gaan zien!

Zelfs voor wie doorgaans geen enkele interesse heeft in feminisme is het stuk een aanrader. De actrices -Jeninke de Jong, Zosha de Rond, Carlijn Droppert en Eva Kievit- spelen de sterren van de hemel. Ze zetten niet alleen overtuigend hun personage neer, ze brengen grappen met perfecte timing, zingen en dansen professioneel en brengen ontroering over met een intieme, beklemmende stiltes. Het verhaal -geschreven door Erris van Ginkel en Roos Schlikker- zit goed in elkaar. Het lukt de schrijvers om snel tussen vroeger en nu te schakelen op een manier die voor de kijker acceptabel is. Een tipje van de sluier: Wilhelmina Drucker is een personage dat een rol speelt in de gedachtewereld van een hedendaagse vrouw, die zich zorgen maakt om haar zoon. Is hij de manosphere in gezogen? Wat is dat eigenlijk de manosphere? En is de manosphere wel een nieuw verschijnsel? Ook de dialogen zijn puntig geschreven en slaan de spijker op de kop. Om een idee te geven: Wilhelmina Drucker zegt ‘’In mijn tijd was de manosphere geen bubbel maar mijn wereld, dat maakt mij een ervaringsdeskundige.”

In de voorstelling laten de actrices zien hoe jongens de manosphere in worden getrokken en hoe mannen daarin schaamteloos tips delen om het zelfvertrouwen en de eigenwaarde van vrouwen af te breken en om hen zo snel mogelijk onder controle te kunnen krijgen. Eigenlijk op dezelfde manier waarop pedofielen tips uitwisselen over hoe je kinderen kunt groomen en hen het gevoel te geven dat zij medeverantwoordelijk zijn voor het seksueel misbruik dat hen ten deel valt. In dat opzicht heeft het toneelstuk iets weg van een horrorshow. Het is angstaanjagend voor vrouwen die daten om naar te kijken. En ook voor ouders van jonge jongens.

Een andere verhaallijn is die van een vrouw die te maken krijgt met seksuele intimidatie op haar werk. Krijgt zij ondersteuning van haar collega en beste vriendin? Aan de hand van die geïntimideerde vrouw laten de schrijvers zien dat de manosphere ingebed is in een cultureel systeem waarbij men maar doet alsof het gewoon is dat vrouwen op het werk en thuis veel minder in te brengen hebben dan mannen en zich van alles en nog wat moeten laten welgevallen. Dat er van hen verwacht wordt dat zij ‘niet moeilijk doen’ en niet ‘overal een big deal van maken’.

Dolle Mina is een toneelstuk met een boodschap: de strijd van radicaal feministe Wilhelmina Drucker is nog lang niet gestreden. En: in deze tijd van de opkomende manosphere kunnen we een beetje Wilhelmina Drucker spirit wel gebruiken. Altijd Voorwaarts Vrouwen! is de yell van Druckers. De kracht van het stuk is dat er nergens een opgeheven vingertje is, geen moreel oordeel van mensen die zogenaamd perfect zijn en het allemaal beter weten. Het is een stuk over mensen die kwetsbaar zijn en zoekende. Over mensen die hun best doen en fouten maken. Het wapen van de schrijvers tegen de tijdsgeest is humor.

Na afloop van het stuk op zaterdag 26 september in het Theaterhuis in Amsterdam is er de mogelijkheid om vragen te stellen aan Hedy d’Ancona. Presentatrice Linda Tordoir kondigt haar aan: ‘’Hier is de oprichtster van actiegroep Man-Vrouw-Maatschappij en het tijdschrift Opzij, voormalig staatsecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Emancipatiezaken, voormalig lid van het studentencabaret en voormalig minister van Volksgezondheid en Cultuur.  Wat een fantastische staat van dienst! Wat vond u van het stuk?” Hedy d’Ancona: ‘’Dat er niet alleen fantastisch in gezongen en geacteerd werd, maar dat de voorstelling de naadloze verbinding laat zien tussen het systeem en het persoonlijke, vroeger en nu. Want het is een systeem: iedereen doet eraan mee, en daarom is het zo moeilijk om iemand ervoor verantwoordelijk te houden. Je kunt het ook niet oplossen aan de keukentafel. Om een voorbeeld te geven: vrouwen worden 10,5% minder betaald voor hetzelfde werk dan hun mannelijke collega’s. Dat is gewoon objectief vast te stellen. Wij dachten vroeger dat als vrouwen beter opgeleid zouden zijn, ze automatisch ook beter betaald zouden worden. Want vroeger werd steeds naar voren gebracht dat vrouwen ongelijk betaald werden omdat zij lager opgeleid zijn dan mannen. Inmiddels zijn de jonge vrouwen uit de huidige generatie hoger opleid dan hun mannelijke leeftijdsgenoten, maar worden mannen toch nog 10,5% meer betaald. Dat probleem moet je aanpakken door bijvoorbeeld bedrijven te verplichten in hun jaarverslag zich te verantwoorden en te laten zien wat zij doen om die loonkloof kleiner te maken. Je kunt dat niet bij individuele vrouwen neerleggen want die gaan niet voor een paar tientjes meer een rechtszaak tegen hun werkgever beginnen. Dat kunnen ze ook niet want dat verziekt de verhoudingen.”

“Een ander punt, dat meer in het subjectieve ligt, is dat de openbare ruimte zodra het donker wordt door mannen wordt gedomineerd,” vervolgt Hedy d’Ancona. “De hele openbare ruimte zo is ingericht dat vrijwel alle vrouwen er zich ’s avonds onveilig in voelen. Maar goed, dat heeft een subjectief element,” zegt d’Ancona. Daniëlle Smaling, cultureel antropoloog met specialisatie man-vrouwverhoudingen: ‘’Dat is helemaal niet zo subjectief. Dat is ook objectief vast te stellen. Wij hebben als buurvrouwen sinds de moord op Lisa om een lamp bij de achterdeur gevraagd, zodat je kunt zien of er wel of niet iemand bij je achterdeur staat en je snel je sleutel in het slot kunt steken. Die aanvraag is al een jaar geleden gedaan. De woningbouwvereniging heeft nog steeds geen lamp opgehangen. Hoeveel vergaderingen moeten er worden gehouden om één lamp op te hangen?”

Freke Schrikkema, ontwerper Openbare Ruimte zegt: “Eerlijk gezegd ontbreekt ook bij mij regelmatig de kennis over welke ontwerpkeuzes nodig zijn om ervoor te zorgen dat mensen zich veilig voelen in de openbare ruimte. Want hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat er ‘ogen op de straat’ zijn aan de randen van een wijk? Zijn lage heesters en goede verlichting voldoende om het veiligheidsgevoel te vergroten? En wat heb je aan een groter veiligheidsgevoel als je feitelijk nog steeds niet veilig bent op straat? Juist de combinatie van bewustwording, gedragsverandering -met name bij cis heteromannen- en een goede inrichting van de publieke ruimte is essentieel om daadwerkelijk veilige plekken te creëren.” Daniëlle Smaling: ‘’Dolle Mina’s hebben sinds de jaren ’60 aandacht gevraagd voor de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte en bijvoorbeeld minder groen langs de weg maar Roel van Duin van de Groenen heeft dat destijds weggelachen. Veel punten die vrouwen ter sprake brachten zijn van tafel geveegd. Bij Atria, het kennisinstituut emancipatie en vrouwengeschiedenis kun je daar informatie over vinden.” Freke Schrikkema: ‘’Daar zal ik dan eens induiken.”

Esmée Detmers, stadsgids, pedagoog en theatermaker zegt: ‘’Als we op de politiek gaan wachten, kunnen we wachten tot we een ons wegen. Het is beter om nieuwe wegen te vinden om vrouwen veel actiever te betrekken bij het bouwen aan de grondvesten van maatschappij en de economie. Het is beter om oplossingen te zoeken in het veranderen van de economie. Je zou als familie zelfs kunnen zeggen: dit jaar vieren we de kerst heel bescheiden. Het geld dat we daarmee uitsparen, investeren we in een bedrijven die zorgen voor gelijke beloning voor mannen en vrouwen en ESG-doelstellingen willen halen.”

Ook andere vrouwen komen met oplossingen. Julia Dorenbos: ‘’Ik ben onderdeel van de huidige beweging van Dolle Mina. We leven in een tijd waarin vrouwenrechten, mensenrechten en gelijkwaardigheid opnieuw onder druk staan. Op verschillende vlakken lijken we eerder achteruit dan vooruit te gaan. Juist daarom blijft actiegroep Dolle Mina zich uitspreken tegen onrecht, onderdrukking en uitsluiting. Echte verandering begint bij solidariteit. Iedereen die zich wil inzetten voor een rechtvaardige en gelijkwaardige samenleving is welkom is om zich aan te sluiten bij de beweging en kan een actie op touw zetten.”

Julia Dorenbos vraagt verder welk advies Hedy d’Ancona heeft voor de huidige generatie Mina’s in hun strijd voor gelijkwaardigheid, emancipatie en sociale rechtvaardigheid. Hedy d’Ancona: “Maatschappelijke vooruitgang is niet vanzelfsprekend. Het gaat niet vanzelf. We hebben elkaar nodig hebben om verandering teweeg te brengen. Juist door samen op te trekken en ons te blijven uitspreken tegen onrecht, kunnen we blijven bouwen aan een samenleving waarin vrijheid, gelijkwaardigheid en mensenrechten voor iedereen gelden. Daarvoor hebben we zo veel mogelijk vrouwen en ook mannen nodig.  Ik heb nu bij de Feminist March op 1 mei gezien dat er ook mannen meelopen. Dat is natuurlijk hartstikke goed. We hebben demonstraties nodig -waaraan overigens ook mannen kunnen deelnemen want de wereld wordt voor hen ook leuker als er meer gelijkheid is tussen mannen en vrouwen- om aandacht te vragen voor het oplossen voor dit probleem.”

Daniëlle Smaling brengt naar voren dat je je bij de vakbond FNV ook cursussen kunt gaan doen, ook zonder lid te zijn, waarbij je leert je te organiseren op het werk, als vrouw of als queer persoon. Je kunt dan leren hoe je om kunt gaan met seksuele intimidatie, discriminatie en de loonkloof door netwerken in bedrijven op te zetten voor vrouwen en queer personen. Die cursussen heten bijvoorbeeld de Omstanderstraining of the Queer Academy. Je kunt je ook aansluiten bij het FNV Vrouwennetwerk als je de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt wil versterken.”

Tot slot bedankt presentatrice Linda Tordoir Hedy d’Ancona voor haar optreden die avond. Daniëlle Smaling: ‘’Bedankt trouwens ook voor alles wat je voor ons vrouwen hebt gedaan. Het was vast heel veel werk.” Hedy d’Ancona: ‘’Het was niet een en al treurigheid, hoor. Ik heb het met veel plezier gedaan. We hebben ook veel gelachen, soms ook om mannen. Dat moet ook kunnen af en toe.”

Heb je helemaal zin gekregen om de voorstelling Dolle Mina te gaan zien? Dat kan nog op 31 oktober & 25 november 2026. Kaarten kun je hier bestellen: >Dolle Mina – Theatergroep Toetssteen

Wil je je aanmelden voor de Dolle Mina’s? Dolle Mina worden? – Dolle Mina

Wil je lid worden van de FNV Word lid van de FNV – FNV

Ben je al FNV lid en wil je gratis lid worden van het FNV VrouwenNetwerk?  >Netwerk Vrouwen FNV – FNV

Wil je geen lid worden van de FNV maar wel meedoen met de Queer Academy, om te leren hoe je problemen kunt oplossen op de werkvloer en hoe je je kunt organiseren? Meld je dan via deze link https://onderzoek.fnv.nl/?a=1g5pgvngvm