Door Louise van der Zee
Vrijdag 18 september heeft het Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond het nieuwe culturele seizoen afgetrapt met Banket, een feestelijke avond vol kunst, performance, muziek, ontmoeting en – natuurlijk – eten. Of eigenlijk: food for thought. De opening van de expositie Wayward Sanctuaries vormde het hoofdgerecht. En dat is echt een tentoonstelling die je móet zien omdat die een ware eye-opener is. Hoe verbeeld je een nieuwe vorm van thuis? Hoe creëer je een plek om te schuilen in een wereld die steeds verandert en vol onzekerheid is?
Wayward Sanctuaries brengt de antwoorden op die vragen van 15 kunstenaars van kleur die in Vlaanderen wonen en werken samen. Rode draad is hoe de verschillende kunstenaars via kunst, ritueel en symbolisch denken zich ruimtes eigen maken en van een plek een thuis maken, waarbij sprake is van verbinding en verzet. Maatschappijkritiek wordt daarbij niet geschuwd, legt onze gids de Zuid-Koreaanse kunstenaar Jiyoung Chu uit.
Een kleine sneak preview:
Jiyoung Chu en Thuy Lê Thi Thu laten een thuis teruggebracht tot de essentie zien: FlOOR Roof, een vloer en een dak, dat wat je nodig hebt als je als een naaktslak bent verhuisd naar een ander land.
Kadia Doumbouya pakt als thema de blikken waarmee mensen naar je kunnen kijken als een ‘vreemde’ bent. Een blik die op je inwerkt als een vorm van agressie. Een blik waarop je lichaam meteen reageert, door zich aan te passen en samen te trekken. Met uitgeknipte hoofden met chilipepers en door dierenogen in haar mond te plaatsen probeert zij deze externe kracht vast te houden en ermee te onderhandelen.
Aïcha Ouattara toont het kunstwerk Consultation, het raadplegen van de voorouders. Hierin wordt het ritueel van een traditioneel plengoffer aan voorouders verbeeld en vormgegeven in rode klei.
Eveline Bumba komt met een stoelinstallatie, getiteld ‘Deze stoel ziet je zitten’. Het zijn stoelen waarop dildo’s zijn gemonteerd. ‘’Alsof je alleen een seat aan the table mag hebben, en mag meepraten over hoe privileges worden verdeeld als je eerst je eigen normen en waarden, je eigen cultureel erfgoed opgeeft. En als je de machtspatronen hebt geïnternaliseerd. Dat is alsof je in gesprek moet terwijl je een dildo in je kont hebt. Dat voelt niet echt fijn,” zegt Jiyoung Chu.
Charbel Alkhoury prensenteert de video art clip Gossip, waarin te zien is hoe een groep vrouwen met hun handen een ‘zuster’ beschermt die door ambassadeur van de Verenigde Naties een heks genoemd is. De vrouwen nemen het scheldwoord op als geuzenterm en maken gebruik van een oud ritueel waarbij zij tin in koud water gieten om zo krachten op te roepen die deze vrouw kunnen beschermen tegen het opkomend fascisme in onze tijd.
Opkomend fascisme
“Wat vind je van de tentoonstelling?” vraag ik mijn vriendin na afloop. ‘’Ik heb het niet zo op de voorouders en hekserij, maar als we daarmee het opkomend fascisme kunnen bestrijden, ben ik er helemaal vóór,” zegt ze lachend. ‘’Ik ook,” beaam ik. We kijken nog even rond in een zaal met zoete hapjes die een offer voor de goden lijken te zijn.
Live Noise Set
Als klap op de vuurpijl bezoeken we de live performance van Kenny Mala Ngombe. Deze kunstenaar brengt naar voren dat sanctuary zoveel meer is dan een fysieke plek: het kan een gevoel, een ervaring, mensen, eenzaamheid of het terugkeren naar een herinnering zijn. En dat het nog niet meevalt om dat naar voren te brengen in een cultureel landschap waarin kunst wordt gestuurd door de verwachtingen van de dominante cultuur, de industrie en marktlogica. (Reden waarom de Afro Vibes Foundation overigens Wayward Sanctuaries heeft opgenomen als onderdeel van de programmering van het Afrovibes Festival 2026.). Ngombe brengt een live set die voortbouwt op de muziek en teksten die uit zijn werk in de tentoonstelling voortkomen. We vinden het helaas niet zo interessant om de woorden ancestors veel voorbij te horen komen, bij wat inderdaad een hoop noise, oftewel herrie is. Maar smaken verschillen. Voor wie bang is dat ie wat gemist heeft: check het mp4 bestand op Insta.
African Vibes Festival
De expo Wayward Sanctuaries is nog te zien tot zondag 25 oktober. Je kunt gewoon zo de Brakke Grond inlopen om de expo te zien. Vind je het jammer dat je de opening van de tentoonstelling en dus de rondleiding gemist hebt? Niet getreurd, je kunt nog een gratis rondleiding krijgen in het kader van het Afrovibes festival op donderdag 1 oktober, vrijdag 2 oktober of zaterdag 3 oktober om 18.30-19.00.
Festival Tweetakt
Misschien ook een leuk idee om met je kids in de herfstvakantie naar het Tweetakt Festival in de Brakke Grond te gaan. Op vrijdag 16 oktober is een rondleiding speciaal voor kinderen door de Sanctuaries. Ook zorgt de Zozongo Company voor een muziekfeestje met de voorstelling Fest. De muziek gaat alle kanten op: van swingende jazz naar rituele percussie en van vervormde elektronische klanken naar rustige liederen uit het geboorteland Congo van zanger Junior Akwety. Ook kunnen de kinderen genieten van een vreemd, fantasievol en beeldend sprookje over moed en magie met in de hoofdrollen een vluchtend hert, een bange jager en een eenzame vrouw.
Wayward Sanctuaries – Afrovibes Foundation
Festival Tweetakt x de Brakke Grond – Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond | Amsterdam
Schrijf jij ook graag over voorstellingen in jouw regio? Word recensent bij Theaternetwerk.
